İtikaf

İtikâfın amacı; dünyayla ilişkileri asgarî düzeye indirerek kişinin kendisiyle baş başa kalması, yaratılış gayesi ve üstlendiği görevler konusunda tefekkür etmesi, Kadir gecesinin ihyası, daha fazla ibadet yaparak, dua ederek günahlarının bağışlanmasını umması ve Allah'a daha çok yaklaşmasıdır.

İslâmî literatürde itikâf, “bir mescidde Allah'ın rızasını kazanma niyetiyle ve belirli kurallara uyarak inzivaya çekilmek” demektir. Hadis kaynakları Peygamber (s.a.s)'in Medine'ye hicretten sonra her yıl Ramazan'ın son on gününde itikâfa çekildiğini, hanımlarının da genelde Resûl-i Ekrem'le birlikte itikâf yaptığını nakleder. (Müslim, “İtikâf”, 3; Tirmizî, “Savm”, 80)

Hz. Âişe (r.anha)'nın bildirdiğine göre Resûlullah (s.a.s) Ramazan'da son on gün girince geceleri ihyâ eder, ailesini ibadet için uyandırır, ibadete daha çok önem verir, diğer vakitlere nisbetle daha çok ibadet eder ve Müslümanlara da bunu tavsiye ederdi. (Müslim, “İtikâf”, 7)

Bir ibadet çeşidi olarak itikâf, Hz. İbrahim (a.s) zamanından beri bilinmektedir (2/Bakara, 125). Kur'an tarafından da onaylanan bu ibadet, Peygamber (s.a.s)'in hayatında önemli bir yer tutmaktadır. Resûlullah (s.a.s)'in Medine'de sadece bir sene hariç her yıl itikâf yaptığı bilinmektedir. (Tirmizî, “Savm”, 79)

İslâm öncesi Mekke toplumunca da bilinen itikâf, Peygamber (s.a.s)'in uygulamalarıyla sünnet vasfı kazanmıştır. O, zaman zaman ve çoğunlukla da Ramazan ayının son on gününde Mescid-i Nebevî'de itikâfa girer, yani günün bütün saatlerini orada geçirirdi. Kendisine bu maksatla mescid içinde bir çadır kurulduğu, zorunlu ihtiyaçları dışında mescidden çıkmadığı bilinmektedir. (Müslim, “İtikâf”, 79; Tirmizî, “Savm”, 1-6; Ebû Dâvud, “Savm”, 77-78)

İtikâfa girmek nefsi yasaklardan korumada daha etkili bir yöntem olduğu gibi, Ramazan'ın son on gününde olması tahmin edilen Kadir Gecesi'ni ihya imkânı ve umudunu da artırır. Dolayısıyla itikâf, modern hayatta yaşanan yoğunluk sebebiyle kendisine zaman ayıramayan Müslüman için bulunmaz bir fırsattır. Geride bıraktığı yılın muhasebesini yapmak, geleceği daha verimli bir şekilde planlayabilmek ve Ramazan ayının mânevî ikliminden daha fazla yararlanmanın yoludur.

İtikâf meşru bir ibadettir. Meşruiyeti Kitap ve Sünnetle sabittir.

Kur'ân-ı Kerim'de yukarıdaki âyet-i kerîme ile itikâfın varlığı doğrudan tanınır.

Resûlullah (s.a.v) Ramazan'ın son on gününde itikâfa girerdi. Fakat bir sene (seferde olduğu için) itikâfa giremedi. Ertesi sene 20 gün itikâfa girdi.

Enes b. Mâlik ve Übey b. Ka'b — Ebû Dâvûd, Savm, 77; Tirmizî, Savm, 79

Enes b. Mâlik, Peygamber (s.a.v) Efendimiz'e Medine hayatı boyunca on sene müddetle hizmet etme şerefine nâil olan ve en çok hadis rivayet edenlerden biridir. Übey b. Ka'b ise ashâbın en güzel Kur'an okuyanlarından biridir.

Diğer ibadetlerin olduğu gibi itikâfın da birtakım şartları vardır:

1. Niyet. Niyet diğer ibadetlerde şart olduğu gibi itikâfta da şarttır. Niyet etmeksizin camide beklemek itikaf yerine geçmez.
2. Erkeğin, beş vakit namaz cemaatle kılınan bir mescidde itikâfa girmesi. İtikâfın en faziletlisi Mescid-i Haram'da, sonra Mescid-i Nebevî'de, sonra Mescid-i Aksâ'da olandır. Diğer mescidlerdeki fazilet cemaatin çokluğuna göre değişir.
3. Oruç. Vâcib olan itikâf için şarttır.
4. Kadınların hayız ve nifastan temiz olmaları. Cünüblük oruca mâni olmadığı için taharet, vâcib olan itikâfta bile şart değildir. Onun için itikâfa giren mescid içerisinde ihtilam olursa itikâfı bozulmaz.

En kısa şekliyle şu niyet yeterlidir:

نَوَيْتُ الِاعْتِكَافَ لِلَّهِ تَعَالَى

“Neveytü'l-i'tikâfe lillâhi teâlâ” — Allah-u Teâlâ için itikafa niyet ettim.

Kapsamlı niyet

نَوَيْتُ سُنَّةَ الِاعْتِكَافِ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ إِلَى آخِرِ رَمَضَانَ

“Neveytü sünnete'l-i'tikâfe fî hâze'l-mescidi ilâ âhiri Ramazân”

Peygamber Efendimiz'in Ramazan itikâfı sünnetini îfâya niyet ederken şunlara da niyet edilir:

• Haramların ve günahların her çeşidinden şiddetle ve dikkatle sakınma ve kaçınmaya;
• Zalim nefsimle cihada ve onu ıslaha çalışmaya;
• Kötü huylarımı atıp, güzel huylar kazanıp ahlâkımı düzeltmeye;
• Vakitlerimi gücüm yettiğince ibadetle geçirmeye;
• Mümkün mertebe kimseyle mâlâyânî konuşmamaya;
• Devamlı abdestli durmağa, yatarken abdestli uyumaya;
• Her abdest aldıktan sonra iki rekât tecdîd-i vudû namazı kılmağa;
• İşrak, Duhâ, Evvâbin, Teheccüd namazlarını kılmağa;
• Zikir ile çok meşgul olmağa;
• Kur'ân-ı Kerîm'i çok okumağa;
• Ümmet-i Muhammed (a.s.)'a çok hayır dua etmeğe;
• Yatsıdan sonra biraz, işraktan sonra biraz, öğleden sonra ikindiden önce biraz uyuyup, geri kalan vakitlerde canlı canlı şuurlu ibadet için kuvvet kazanmaya;
• Kimseye karışmayıp, kendi işimle meşgul olup, ibadetlerimi şahsen kusursuz yapmağa çalışmaya;
• Hoşlanmadığım şeyler ve durumlarla karşılaşsam bile sabır ve tahammül göstermeye;
• Her şeyi hayra yormaya, herkesi hoş görmeye, her olaydan ibret almağa çalışmaya;
• Daima tefekkür üzere olmaya, her nefesi mümkün mertebe şuurlu alıp vermeye;
• Günahlarımı çok anıp, göz yaşı ile Allah'a çok tevbe etmeye.

“…gücüm yettiğince gayret etmeye niyyet eyledim, sen tevfikini bize refik eyle yâ Rabbi!”

İtikâfa giren kişi, zihnini derleyip toplar, yoğun olarak kendisini Allah'a ibadete verir.

• Kur'an okur.
• Zikir ve dua ile meşgul olur.
• Teheccüd, işrak, duhâ, evvâbîn gibi nafile namazları kılar.
• Hadis okur; ilim öğrenir, ilim öğretir.
• Peygamber Efendimiz'in hayatını, sîretini, peygamberlerin ahlâkını okur.
• Günah yapmamaya, boş vakit geçirmemeye, zamanı israf etmemeye dikkat eder.

Girebilir. Kadınlar evlerinde itikâfa girerler. Evlerinin bir odasını mescid edinirler, “Burası benim mescidim olsun.” derler, orada itikâf ederler. İtikâfın şartlarını orada yerine getirerek, ibadetleri orada yaparak onlar da itikâf sevabını alabilirler.

Hadis kaynakları, Peygamber (s.a.s)'in hanımlarının da genelde onunla birlikte itikâf yaptığını nakleder.